dây dọi

Thợ xây dùng dây dọi để kiểm tra xem bức tường có thẳng đứng không.

Định nghĩa

Danh từ:
- Dụng cụ kiểm tra độ thẳng đứng: Một dụng cụ đơn giản gồm một sợi dây mảnh, một đầu buộc một vật nặng nhỏ (thường bằng kim loại, gọi là quả dọi). Khi thả ra, dây và vật nặng tạo thành một đường thẳng đứng tuyệt đối do tác dụng của trọng lực, dùng để kiểm tra hoặc xác định phương thẳng đứng trong xây dựng, trắc địa.
- Chuẩn mực, tiêu chuẩn để đánh giá: (Nghĩa bóng) Điều được dùng làm căn cứ, thước đo để đánh giá tính chính xác, sự ngay thẳng hoặc phẩm chất của một vấn đề, sự việc.

Ví dụ sử dụng

Danh từ (nghĩa đen):
- Thợ xây dùng dây dọi để kiểm tra xem bức tường có thẳng đứng không.
- Trước khi lắp cửa, anh ấy luôn luôn kiểm tra khung bằng dây dọi.
Danh từ (nghĩa bóng):
- Lương tâm là dây dọi để phân biệt đúng sai.
- Anh ấy lấy lẽ phải làm dây dọi cho mọi hành động của mình.

Các cách sử dụng nâng cao

"Lấy... làm dây dọi": Sử dụng một nguyên tắc, chuẩn mực nào đó làm thước đo chính xác, công bằng.
- Chúng ta cần lấy luật pháp làm dây dọi cho mọi quyết định.
"Thẳng như dây dọi": Thành ngữ so sánh, miêu tả sự thẳng đứng hoàn hảo hoặc tính cách ngay thẳng, không thiên vị.
- Cột nhà này được dựng thẳng như dây dọi.
- Ông ấy là người thẳng như dây dọi, không bao giờ chấp nhận sự gian dối.

Biến thể và từ liên quan

Quả dọi (danh từ): Vật nặng (thường hình chóp, bằng chì hoặc sắt) được buộc vào đầu dây của dụng cụ dây dọi.
Dọi (danh từ): Có thể dùng tắt để chỉ "quả dọi" hoặc cả bộ dụng cụ "dây dọi" trong một số ngữ cảnh.
Thước thủy (danh từ): Dụng cụ dùng để kiểm tra độ nằm ngang (phương ngang), thường đi đôi với dây dọi (kiểm tra phương đứng) trong xây dựng.

Từ đồng nghĩa

Thành ngữ liên quan

Thẳng đuột như dây dọi: Nhấn mạnh sự thẳng đứng hoặc tính cách cương trực, không quanh co.
Lệch dây dọi: Chỉ sự không thẳng đứng, sai lệch so với tiêu chuẩn (cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng).
- Bức tường xây bị lệch dây dọi nên phải đập đi làm lại.
- Quyết định đó hoàn toàn lệch dây dọi so với các nguyên tắc đã đề ra.